access control list (ACL)
Belli kaynaklara erişmek için kullanılan kurallar
listesi. Microsoft Windows NT/2000 kullanıcı temelinde ACL'yi
gerçekleştirir. Böylece kaynaklar yalnızca belli bir kullanıcı tarafından
kullanılabilir.
ADO.NET
.NET Framework class kütüphanesinde yer alan veri erişim teknikleri.
application base
.exe dosyalarının ilk ya da varsayılan uygulama alanlarını yüklediği yer. Kendi
uygulama alanınızı yaratırsanız, uygulama tabanı AppDomainSetup
class. İçinde belirtilir. Ayrıca bakınız: application domain.
application domain (AppDomain)
Common Language Runtime'ın
aynı uygulama içinde yarattığı nesneler için oluşturduğu bir sınır. Uygulama
etki alanı bir uygulamada yaratılan nesnelerin izole edilmesini sağlar.
Tek bir process içinde birden çok uygulama etki alanı
olabilir.
ASP.NET
Sunucu temelli Web uygulamalarını geliştirmek için
platform.
SP.NET page
Bir ASP .NET uygulamasının bir bileşeni.
SP.NET server control
Kullanıcı arabirimi ve ilgili fonksiyonlarını kapsayan
bir server-side bileşen. Bir ASP .NET server kontrolü
doğrudan ya da dolaylı olarak System.Web.UI.Control'den gelir.
ASP .NER server kontrolleri runat=server
şeklinde kullanılır.
assembly
Fonksiyonel olarak geliştirilmiş, versiyonlanmış
ve tek bir birim olarak implemente edilmiş bir ya da daha çok dosya. Bir assembly,
bir .NET Framework uygulamasının ana yapı taşıdır.
Bütün managed türler ve kaynaklar kendi implementasyon birimi içinde erişilebilir durumdadır. CLR
içinde assembly, çözümleme istekleri için ad kapsamı
sağlar.
assembly cache
Assembly'leri saklamak için bir makine üzerindeki kod cache
alanıdır. Cache'in iki kısmı vardır. Global assembly cache ve download cache. Global assembly cache, uygulamalar
arasında paylaşılan assemblileri içerir.
assembly manifest
Assemblilerin kendi kendilerini açıklayıcı bilgiler içerdiği tamamlayıcı kısmı. Assembly manifest assemblinin metadatasını içerir. Manifest assembliyi tanıtan
bilgiyi sağlar ve assembliyi oluşturan dosyaları
belirtir.
assertion (Assert)
.NET Framework güvenliğinde,
metodu çağıranın gerekli izni olmasa bile belli bir kaynağa erişmesinin
sağlanması.
attribute
Tür, alan, metot ve özellik gibi programlama elemanlarını
açıklayıcı tanımlamaları.
authentication
.NET Framework güvenliğinde,
kullanıcının kredisinin onaylanması.
authorization
.NET Framework güvenliğinde
istenen işleme izin verilmesi. Yetkilendirme, kimlik denetiminden sonra
yapılır.
boxing
Bir nesnenin bir değer türü kopyasının (instance) dönüştürülmesi. MSIL kout
kümelerinin box komutları değer türünü kopyalayarak
nesnenin değer türünü dönüştürür.
C#
.NET Framework üzerinde
çalışmak üzere geliştirilmiş yeni bir programlama dili. C#, C ve C++
dillerinden geliştirilmiştir, type safe ve nesne tabanlıdır. managed
kod olarak derlendiği için, dillerin birlikte çalışması, gelişmiş güvenlik ve
çöp toplama gibi CLR'nin servislerinden
yararlanır.
CCW
Bkz. COM callable wrapper.
class
Veriyi (sabitler ve alanlar) ve davranışlarını (metotlar,
özellikler, olaylar gibi) kapsayan bir referans türü. Class
türleri inheritance'ı destekler.
NOT: Bu dokümanlar Faruk
Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla
bilgi için www.farukcubukcu.com
adresine bakınız.
CLI (Common Language Implementation)
CLR
Common Language Runtime. Dotnet platformunun çekirdeği. .NET uygulamalarının değişik
sistemler üzerinde çalışmasını sağlayan çalışma zamanı kütüphaneleri sağlar. Common Language Runtime denmesinin nedeni C# uygulamalarına verilen
destektir. C++'ın managed extensions'ları ve zaman içinde desteklenecek diğer
dillerdir. Kaynak kod istenilen dilde yazılır ve ortak formata çevrilir (IL).
Bu ardından derlenir (JIT) ve çalışacak şekle gelir. Bu performansı azaltır,
ancak diller arasında birlikte çalışabilirliği artırır.
CLS
Common Language Specification.
Bütün dotnet dillerinin sağlaması gereken minimum
özelliktir. Herhangi bir dilde yazılan nesneler CLS-uyumlu olmalıdır.
CLS-uyumlu olmak üzere diğer dillerde yazılan nesneler bağımsız olarak hareket
edebilirler, başka bir CLS uyumlu dotnet nesnesiyle inheritance'den tam olarak yararlanabilirler.
CLS-compliant
Yalnızca CSL içindeki özellikleri sağlayan kodlar. CLS
uyumluluğu classlara, arabirimlere, bileşenlere ve
araçlara uygulanır.
code access security
Manage kodlara izin verildiği ve CLR tarafından sağlana bir mekanizma. İstenmeyen
kodları önlemek için kullanılır.
code-behind class
Bir .aspx dosyası tarafından
erişilen bir ancak ayrı bir (.dll ya
da .cs) dosya olarak duran class.
Örneğin kod ardında bir class yazarak bir ASP .NET
özel server kontrolü yazabilirsiniz.
COM callable wrapper (CCW)
COM uygulamalarının managed classları kullanmasın sağlayan ve CLR tarafından
geliştirilmiş bir proxy (vekil) nesnesi.
COM interop
.NET Framework nesnelerinin COM
nesneleriyle iletişim kurmasın sağlayan bir servis.
common language runtime
Dotnet platformunun çekirdeği. .NET uygulamalarının değişik sistemler üzerinde
çalışmasını sağlayan çalışma zamanı kütüphaneleri sağlar.
Common Language Runtime denmesinin nedeni C# uygulamalarına verilen
destektir. C++'ın managed extensions'ları ve zaman içinde desteklenecek diğer dillerdir.
Kaynak kod istenilen dilde yazılır ve ortak formata çevrilir (IL). Bu ardından
derlenir (JIT) ve çalışacak şekle gelir. Bu performansı azaltır, ancak diller
arasında birlikte çalışabilirliği artırır.
Common Language Specification
(CLS)
Bütün dotnet dillerinin
sağlaması gereken minimum özelliktir. Herhangi bir dilde yazılan nesneler
CLS-uyumlu olmalıdır. CLS-uyumlu olmak üzere diğer dillerde yazılan nesneler
bağımsız olarak hareket edebilirler, başka bir CLS uyumlu dotnet
nesnesiyle inheritance'den tam olarak
yararlanabilirler.
common object file format (COFF)
İşletilebilir kod ve nesne dosyaları için 32-bit
programlama formatı.
common type system
CLR'nin namaged type'ları
nasıl tanımladığı ve kullandığı belirtimler.
context
Bir nesne için ortamı tanımlayan düzenli bir özellikler
sırası. Kontekstler nesnelerin aktivasyonu sırasında
yaratılır.
contract
Class'ın istemciden kullanmasını beklediği ve class
tarafından sağlanan davranışlar ve durumlar. Bir kontrat, kısmen class'ın bütün genel alanları, özellileri ve olayları
tarafından sağlar.
custom attribute (Attribute)
Özel metadatayı temsil etmek
için kullanılan bir class.
custom control
.NET Framework class kütüphanesi için bir kullanıcı ya
da üçüncü-parti yazılım firmaları tarafından yazılan vir
Özel bir server kontrolü Web Formlarında (ASP. NET sayfalarında)
kullanır. Özel bir istemci kontrol ise Windows Forms
uygulamalarında kullanılır.
declarative security check
Metadata içindeki tanımlayıcı güvenlik bilgisi. Uygulama geliştiriciler,
genellikler özel öznitelikler olarak yazılan bu tür tanımlamaları kullanarak
çeşitli güvenlik fonksiyonlarını sağlamak için kullanılırlar.
delegate
Bir C++ fonksiyon pointerının managed sürümü için bir referans türü. Delegate'ler
fonksiyon pointerlarının yalnızca statik metotları
işaret edebildiği instansları ve statik metotları
işaret ederler.
denial
Bir izni kaldırarak, bir metot kendisini çağıranları
engeller. Call stack
üzerindeki bir metot bir izni deny ederse o izin için
olan istekler başarısız olacaktır. Bkz: assertion.
denial of service attack
Kaynaklara uygun erişimi engellemek isteyen, aşırı
kullanılan zaman, bellek gibi kaynakları kulanmak
için bir atak.
download cache
Bkz: Assembly cache.
encapsulation
Bir nesnenin iç verisini ve metotlarını saklaması
olanağı. Encapsulation sayesinde nesnenin yalnızca
programlanabilir kısmına erişilebilir.
enum (enumeration)
System.Enum'dan inherit edilen değer türünün özel bir şekli. Enum sayesinde değer için alternatif bir adlandırma
sağlanır. Bir enumeration türü bir ada, bir dayanılan
türe ve alanlar kümesine sahiptir. Dayanılan tür yerleşik türlerden (Byte, Int32 ya da UInt64
gibi) bir olmalıdır.
evidence
Kodun, koda izin vermek için güvenlik ilkeleri tarafından
kullanılan dijital imza ya da alanı ya da orijini gibi özellikleri.
executable file
Portable executable (PE) dosya formatındaki bir dosya.
İşletilebilir dosyalar belleğe yüklenir ve işletim sistemi tarafından
çalıştırılırlar. .exe ya da
dll olabilirler. .NET için ise bir PE dosyası,
işletilmeden önce CLR tarafından native koda
dönüştürülmelidir.
Extensible Markup Language (XML)
XML, Extensible Markup Language sözcüklerinin kısa adıdır. XML, veri iletişiminde
standart olmanın yanı sıra, uygulama geliştiricilerin kendi etiketlerini
tanımlayarak verileri tanımladığı bir dildir. Dil özellikleriyle XML, çok
yakından tanıdığımız HTML (Hyper Text Markup Language)
dili gibi bir işaretleme dilidir (markup language). XML'de HTML dili gibi
metin (text) tabanlıdır. Dil olarak XML ve HTML'i ele aldığımızda, doğal olarak her ikisini de babası
olan SGML dilinde de söz etmek gerekir. SGML (Standard Generalized
Markup Language), W3C
tarafından geliştirilmiş bir işaretleme dilidir. HTML ve XML, SGML temel
alınarak geliştirilmiştir.
HTML'nin amacı belgeleri biçimlemektir. Ancak XML'in
amacı çok farklıdır, HTML gibi kullanıcıya gösterilecek içeriğin
biçimlenmesinden çok içeriğin veri olarak temsil edilmesidir. Bu anlamda XML
daha genel amaçlı bir dildir. Diğer bir deyişle, XML ile herhangi bir tür
bilgiyi tanımlamak için kullanılan özel etiketler yaratılır. Örneğin, HTML'deki <html>, <body>, <p> etiketleri
gibi, siz de kendi etiketlerinizi <ürünler>, <kodu> gib tanımlamak gibi.
XML, farklı teknolojileri kullanan iki şirket arasında veri iletimini olanaklı
kılacak standartlar geliştirmektir. Teknik olarak çok katmanlı veritabanı
uygulamalarında, XML arka plandaki veritabanlarını birleştirmek için
kullanılır.
GAC
Bkz: global assembly cache.
garbage collection (GC)
Referans edilen bütün nesnelerin bulunması için bütün pointerlerin izlenmesi ve heap memory'nin yeniden kullanılması için yapılan düzenleme
işlemi. CLR çöp toplama işlemi ana belleği düzenleyerek heap
için gerekli olan çalışma alanını azaltır.
global assembly cache (GAC)
özellikle diğer uygulamalar tarafından paylaşılacak assemblileri saklamak için kullanılan bir makine kapsamlı
kod cache alanı.
granted permissions
Koda verilen ve güvenlik ilkesi tarafından tanımlanmış
izinler.
HailStorm
Bkz. My Web Services.
heap
Veri yapılarını geçici olarak saklamak için ayrılmış bir
program için ayrılmış bellek alanı.
HTML server control
ASP.NET server control System.Web.UI.HtmlControls ad
boşluğuna aittir. Bir HTML server control, ASP .NET sayfaınsa runat=server olarak
tanımlanmış bir HTML elemanıyla eşlenir. Web server kontrollerinin aksine, HTML
server kontrolleri bir <asp:ControlName> etiketine sahip değildir.
IL
Intermediate Language. VB.NET derleyicisinin dili. VB.NET
derleyicisi VB kaynak kodunu çevirir. Ayrıca C# kaynak kodunu da çeviren
derleyicidir.
Aslında doğrudan IL ile de kod yazılabilir, ancak bir programla dilini
kullanmak her zaman daha kolaydır.
imperative security check
Zorunlu güvenlik kontrolü. Bir güvenlik metodu korunmuş
bir kod içinde çağrıldığında güvenlik kontrolü oluşur. Bu tür kontroller data
temellidir ve nesne ya da metot içinde tek bir yerden
tanımlanır.
interface
Bir kontratı tanımlayan bir referans türü. Diğer türler,
belli işlemleri garanti etmek için bir arabirimi implement
eder. Arabirim classlar tarafından sağlanan üyeleri
belirtir. Classlar gibi arabirimler de metotları,
özellikleri ve olayları üyeler olarak içerirler.
intermediate language
Bkz: IL.
JIT
Just In Time. Just In Time (zamanında) dermele
işlemi IL kodunu makine koduna çevirir ve çalışmasını sağlar. Bir dotnet uygulaması dağıtıldığında ve kurulduğunda, gerçekte
kaynak kodun IL versiyonu kullanılır. Çalışma zamanında IL, Just
In Time içinde derlenir ve native
kod çalıştırılır. Optimizasyon işlemleri IL'in Pre-JITed
olmasını sağlayarak her seferinde yeniden derlenmesini engeller. Dotnet dayanılan (dependent)
modüllerdeki değişikliği algıladığında derlenmiş versiyonu göz ardı eder, JIT
işleyicisi yeniden çalıştırılır ve uygulamayı güncelleştirir.
"just-in-time" deyimi
gerektiğinda yapılan işlemi tanımlar.
JIT compilation
MSIL'i makine koduna çeviren derleme işlemi.
lifetime
Bir nesnenin belleğe atanması sırasında başlayan ve çöp
toplayıcı nesneyi bellekten sildiğinde sona eren bir zaman süresi.
locale
Belli bir çoğrafik bölge için
tanımlanmış kurallar ve diller.
localization
Belli bir çoğrafik bölge
yapılan özelleştirme işlemi.
managed code
CLR içinde bir "koorperasyon
anlaşması (contract of cooperation)"
altında çalışan kod. Managed kodlar çalışma zamanında
bellek yönetimi, diller arası bütünleşme, kod erişim güvenliği gibi işlemleri
için metadata sağlar.
MSIL temelindeki bütün Microsoft kodları managed kod
olarak işletilir.
managed data
Zaman süreleri CLR tarafından yönetilen nesneler. Çalışma
zaman otomatik olarak nesnenin düzenini yönetir ve kullanılmadıkların serbest
bırakır.
Managed Extensions for C++
Visual C++ programcılarını.NET Framework uygulaması
yazmasını sağlayan bir dizi C++ dili uzantıları. Managed
Extensions'lar unmanaged ve
managed C++ kodları aynı uygulama için kullanmanıza
olanak tanır.
manifest
Bkz: Assembly manifest.
mtadata
CLR tarafından yönetilen her bir alemanı
tanımlayan bilgi. Bir assembly, yüklenebilir dosya, type (tür), metot vb. Metadata, debugging ve çöp toplama için bilgi içerir. Bunun dışında
güvenlik öznitelikleri, marshalling data, extended class, üye
tanımlamaları, versiyon bağlama ve çalışma zamanında gereken diğer bilgiler
için bilgi sağlar.
Microsoft intermediate
language (MSIL)
Derleyicilerin çoğunun çıtısı
için kullanılan bir dil. MSIL aynı zamanda JIT için de bir girdi olmaktadır. CLR,
MSIL'i native koda
dönüştüren bir JIT derleyicisi içerir.
module
Type tanımlamalarını ve type implementasyonunu
içeren yüklenebilir bir birim. Modül, modül yüklendiğinde CLR'nin
implemente edilen bütün bitleri bulmasını sağlayan
bilgiler içerir. Modül formatı PE dosya formatıdır. Deploy
edildiğinde modül her zaman bir assembly içerir.
MSIL
Microsoft Intermediate Language. Microsoft derleyicileri ve JIT işelyicileri tarafından kullanılan özel IL'i
ifade eder. Bkz: Microsoft intermediate
language.
My Web Services
Microsoft, kişiselleştirilebilen XML web servislerini kod
adı HailStorm olan bir teknolojiyle geliştirilmiştir.
Saklanan bu bilgilere erişmek için gerekli arabirimleri tanımlayarak birçok
uygulamanın verilerine erişebilirsiniz. Kişisel bilgilerinizi Internet üzerinde
saklamak hemen aklımıza güvenliği getirmektedir. HailStorm
saklanan verilerin güvenliğini sağlamaktadır.
namespace
İlgili türleri gruplamak için kullanılan mantıksal bir
adlandırma sistemi..NET Framework, ASP .NET
teknolojisi ve remoting fonksiyonları gibi, ilgili
fonksiyonları tür grupları olarak kategorilendirmek
için hiyerarşik bir ad boşluğu kullanır. Tasarım
araçları, uygulamaların kodlarındaki türleri bulmaları ve başvurmaları için ad
boşluklarını kullanırlar..NET Framework içinde bir ad
boşluğu mantıksal tasarım adlandırma şeklidir. Assembly'ler
ise çalışma zamanında adlandırma kapsamını düzenler.
naming container
Sayfa ve özel kontrol dahil, bütün ASP.NET kontrolleri INamingContainer arabirimi implemen
ederler. Bu kontroller kendileri için tek bir ID ad boşluğu kullanmasını
sağlar.
native code
Belli bir makine (işlemci) için derlenen kod.
nested type
Diğer bir türün içinde tanımlanan bir tür. Bir nested type tipik olarak en üst düzyin ayrıntılarını kapsanması için kullanılır.
.NET data provider
İlişkisel bir veritabanındaki verilere erişmek için
kullanılan ADO.NET'in bir bileşeni.
.NET Framework
XML Web servislerini ve uygulamalarını çalıştırmak, deploy etmek ve geliştirmek için kullanılan platform. Çok
dilli bir ortam sağlayan .NET Framework, Internet
uygulaması geliştirmeyi de sağlar.
.NET Framework class library
.NET Framework SDK içinde class'ların, arabirimlerin ve değer türlerin CLS-uyumlu
kütüphanesi. Bu kütüphane .NET Framework
uygulamalarına, bileşenlerin ve diğer kontrollere temel sağlar.
PE file
Bkz: portable executable
(PE) file.
permission class
Bir kaynağa erişim sağlayan bir class.
permission object
Bir kaynağa erişim hakkını sağlayan bir permission class'ının bir instansı. Bir izin nesnesi bir isteği ya
da izin hakkını belirtmek için kullanılır.
platform invoke
anaged kodların Unmanaged native
DLL'lleri çağırmasını sağlayan ve CLR tarafından
sağlanan fonksiyonalite.
portable executable (PE) file
İşletilebilir programlar için kullanılan dosya formatı.
principal
.NET Framework güvenliğinde
kullanıcın kimliğini, izinlerini temsil eder ve kullanıcının yerine geçer.
private assembly
Assembly olarak yalnızca aynı dizin yapısındaki istemciler için olan assembly.
property
Genel alan gibi olan bir call
üyesi. Ancak versiyonlama, encapsulation
gibi özellikleri içerir.
RCW
Bkz: runtime callable wrapper.
reference type
Değerin yerini göstermek için saklanan bir veri türü.
reflection
Assmbliler içinde tanımlanan türler hakkında bilgi edinme işlemi.
remoting
İşletim sistemi prosesleri arasında, aynı bilgisayar
üzerinde olup olmadıklarından bağımsız olarak iletişim kurma işlemi..NET remoting sistemi farklı uygulama etki alanlarına sahip
uygulamalar arasında iletişim kurmayı kolaylaştırmaktır.
role
Güvenlikle ilgili olarak aynı haklara sahip prencipallar kümesinin adı.
runtime
Bkz: CLR.
runtime callable wrapper (RCW)
Bir COM nesnesiyle ilişki kurmak için bir vekil (proxy) olarak davranan bir .NET Framework
nesnesi.
runtime host
ASP .NET, Internet Explorer ya
da Windows shell gibi CLR'nin
başlatıldığı ve yönetildiği ortam.
safe mode
Aynı versiyonların kullanılmasını zorlayan çzel bir ilke.
security policy
Bütün managed kodlar için
programlama olarak izinleri yaratan aktif ilke.
serialization
Bir nesnenin durum bilgisini saklanabilecek ve
taşınabilecek şekle dönüştürme işlemi. Serileştirme sırasında bir nesne mevcut
durumu geçici bir yere kaydeder, ardından bu okunarak nesne yeniden
yaratılabilir.
server control
ASP .NET sayfasına ya da Web
Formu şekline çevrilen eleman. Server kontrolleri hiyerarşiktir,
programlanabilir ve yeniden kullanılabilir.
shared assembly
Birden çok uygulama tarafından başvurulabilen bir assembly.
Bkz: assembly.
Bkz. strong name.
side-by-side execution
Aynı assemblinin aynı anda
birden çok sürümünün çalıştırılması yeteneği. Bu aynı bilgisayar, aynı process ya da aynı uygulama etki
alanı içinde olabilir.
signature
Bir metodun, alanın, özelliğin ya
da yerel değişkenin tanımlamasındaki kullanılan tür listeleri. Bir özelliğin
imzası bir metodunkine benzer. Alanlar ve yerel değişkenler için olan imzalar
onların türleridir.
SOAP (Simple Object Access Protocol)
Web üzerinde bilgi alışverişini sağlayan basit bir XML
temelli protokoldür.
strong name
Bir assemblinin kimlik
bilgisini (identity) içeren bir ad. Bir metin ad,
versiyon numarası ve kültür bilgisi.
structure
Bir kullanıcı tanımlı değer türü. Bir class
gibi, yapılarda sabitleri, metotları ve özellikleri içerebilirler. Ancak
yapılar inheritance desteklemezler.
type system
Bkz: commom type system.
UDDI
Bkz: Universal Description,
Discovery, and Integration.
unboxing
Nesne instansının bir değer
türüne çevirmek.
Universal Description, Discovery, and Integration (UDDI)
Web servisi providerlarının kendi Web servislerini
kullanıcılara tanıtmasını sağlayan mekanizma.
unmanaged code
CLE standartları dışında yaratılan kod. Unmanaged kodlar CLR ortamında minimum servisle
çalıştırılırlar. Çöp toplama ve debugging sağlanmaz.
value type
Bir değeri bit düzenini belirterek tanımlayan bir değer
türüdür. Bir değer türü instansı için tür bilgisi
çalışma zamanında saklanmaz, ancak metadata içinde
yer alır.
verification
Kodun güvenlik gereksinimlerini karşıladığının kontrol
edildiği, derleme (compile) işleminin bir kısmı. CLR,
MSIL'i doğrular.
version policy
Dayanılan (dependent) assemblilerin hangi versiyonunun kullanılacağını belirten
kurallar. Versiyon ilkeleri yapılandırma dosyaları (configuration
files) kullanılarak belirtilir.
Web Forms
ASP.NET sayfalarında Web tarayıcıları üzerinde HTML
kullanıcı arabirimini destekleyen server-side
kontrolleri.
Web Services Description Language (WSDL)
Bir sunucu tarafından sağlanan ve network
servisleri için olan bir XML temelli kontrakt dili.
Windows Forms
Zengin bir Windows istemci kütüphanesi (client library).
WSDL
Bkz: Web Services Description
Language.
XML
Bkz: extensible markup language.
XML Web services
Mesajların sıkı bir uyumluluk istemeden (loosely coupled) ve platformdan
bağımsız standart protokolleri kullanarak (HTTP, XML, XSD, SOAP ve WSDL)
değişimini sağlayan programlama modeli.