DERS 1: EXCHANGE SERVER’I TANIMAK

Ders sonunda yapabilecekleriniz:

-Microsoft Exchange Server’ın amaçlarını tanımlamak.

-Microsoft Exchange Server’ın özelliklerini açıklamak.

-Microsoft Exchange Server 2000’in yeniliklerini amaçlarını açıklamak.

I. MİCROSOFT EXCHANGE SERVER İLE ÇALIŞMAK

Microsoft Exchange Server mesajlaşma sisteminde yaygın olarak kullanılan bir yazılımdır. Yalnızca bir e-mail sunucusu değil, gelişmiş bir veri saklama ortamıdır. Exchange Server 2000 ise ayrıca sesli e-mail, streaming video, Office dokümanları ve Web sayfalarını da saklar. Ayrıca anlık mesaj, chat ve video konferans yapmayı sağlayan gelişmiş bir iletişim alt yapısı kurmayı amaçlar.

Exchange directory, mail alıcılarını ve public folderları tanımlamak için kullanılan bir veritabanıdır. Exchange directory servisi mesajların ve diğer kaynakların organizasyon içinde dağılmasını ve kullanılmasını sağlar. Directory servisi Global Address Listesiyle mesaj gönderilecek kişileri ve e-mail adreslerini bulmayı sağlar.

A. ACTİVE DİRECTORY SERVİSİ

Exchange Server 2000’in en önemli yeniliği hiç şüphesiz Windows 2000 Active Directory ile bütünleşik olmasıdır. Böylece Exchange Server 2000 kendi nesnelerini saklamak için Active Directory’yi kullanır. Mailbox’lar, dağıtım listesi, sunucular ve diğer nesneler Active Directory içinde saklanır.

Active Directory’nin sağladığı yararlar:

-Hızı ve performansı artırır.

-Tüm organizasyonun tek bir directory ile yönetilmesini sağlar.

-Mesajlaşmada ve iletişimde Windows 2000’in güvenlik sistemini kullanır.

-Daha düşük “toplam satın alma maliyeti” sağlar.

DİKKAT: Exchange 2000 kuracak ve yönetecek sistem yöneticilerinin Windows 2000 Server ve Active Directory’i de çok iyi bilmeleri gerekir.

B. GENEL ÖZELLİKLERİ

Exchange Server’da veriler veritabanlarında tutulur. Bu verilerin güvenliği için ayrıca transaction log tutulur. Exchange Server 4.0 ve 5.0’da 16 GB kapasiteli store (saklama alanları) kullanılmakla beraber. Exchange Server 2000’de veritabanları daha esnek ve ölçeklenebilir biçimde birden çok sunucuya dağıtılabilir. Bu özellikler daha fazla sağlamlık, daha hızlı yedekleme ve daha hızlı kurtarma olanağı sağlar.

C. WEB STORE

Exchange Server 2000 nesnelerinin Active Directory içinde saklanacağın belirtmiştik. Web store ise dokümanlar için kullanılabilecek bir saklama ortamıdır. Web store şunları sağlar:

Öğeleri doğrudan saklar ve onlara erişimi sağlar: E-mail mesajları ve onların ekleri, ses postaları, Microsoft Office dokümanları ve Web sayfaları saklanır.

Yerleşik indeksleme ve full-text arama: Kolay arama sağlar.

Doküman özelliklerini saklar: Hızlı doküman erişimi, iş akışı ve iş birliği sağlar.

WebDAV üzerinden dokümanları yönetir: HTTP bağlantısı üzerinden uzaktan dosya ve belge yönetimini sağlar.

Web saklama alanının (Web store) sağladıkları özellikler şunlardır:

-Outlook ve diğer e-mail istemcileri erişebilirler.

-Web tarayıcıdan yazılan bir URL ile erişebilirler.

-Office 2000 uygulamalarından erişilebilir.

-Kablosuz ve el aygıtlarından erişilebilir.

Web store sayesinde Exchange Server 2000 verileri merkezi olarak yönetilmiş ve değişik şekillerde değişik yerlerden erişilebilir.

NOT: Bu dokümanlar Faruk Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Burada adı geçen ticari ünvanlar ve markalar bilgi amaçlı kullanılmışlardır ve kendi imtiyazlarına sahiptirler. Bu dokümanlar ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla bilgi için www.farukcubukcu.com adresine bakınız.

D. UYGULAMA GELİŞTİRME

Exchange Server 2000 ayrıca kendi programlama kütüphanesiyle iş birliği ve iş akışı (workflow) uygulamalarının geliştirilmesini sağlar. Bu özelliklerden bazıları CDO, OLE DB ve Web-ilgili kütüphanelerdir.

Exchange Server 2000 ile gelen gelişmiş uygulama geliştirme araçları şunlardır:

IIS (Internet Information Server) ve ASP (Active Server Pages) ile bütünleşme: Bu özellikler Web uygulamaları geliştirmeyi sağlar.

OLE DB ile bütünleşme ve ADO (ActiveX Data Objects): OLE DB ve ADO araçlarıyla uygulama geliştirme ortamı yaratılır. Programcılar Exchange Server verilerine bu kütüphaneleri kullanarak erişebilirler.

Gelişmiş CDO 3.0 programlama modeli: Gelişmiş verilere erişim sağlar. Internet protokol servisleri ve MIME mesajlarıyla iş akışı ve iş birliği özelliklerini kullanan uygulamalar geliştirilir.

FrontPage 2000 bütünleşmesi: Web store’da Web sitelerinin ve uygulamalarının saklanmasını olanaklı hale getirilir.

E. REAL-TİME COLLABORATİON (GERÇEK ZAMANLI İŞ BİRLİĞİ)

Exchange Server 2000 gerçek zamanlı iş birliği sağlar. Bu işbirliği data konferansı, anlık mesajlaşma (instant messaging) ve Chat Server ile olur.

Data konferansı sunucusu ITU (T.120) standardı üzerine geliştirilmiş bir gerçek zamanlı konferans protokolüdür. Bu protokol aynı Netmeeting gibi kullanıcıların birbiriyle iletişim kurmasını sağlar.

Anlık mesajlaşma ise anlık (instant), istenilen bir zamanda birebir iletişim kurmayı sağlar.

Chat Server ise çok sayıda kişinin katılacağı forumların düzenlenmesini sağlar.

II. EXCHANGE SERVER 2000 YENİLİKLERİ

Microsoft Exchange 2000 Server büyük ölçekli mesajlaşma, iş birliği ve özel çözüm geliştirme alanlarında çok sayıda özelliklere sahiptir.

A. ESNEK YÖNETİM MODELİ

Exchange Server 5.5 kuruluşunda serverlar bir ya da daha çok site olarak gruplanabilir. Bir Exchange sitesi bir birim olarak yönetilen bir grup serverdır. Bu serverlar mailleri doğrudan birbirlerine yönlendirirler.

Sistem yöneticisi bu durumda Exchange siteleri arasında mesaj yönlendirmeyi ve directory replikasyon işlemini açık bir şekilde yönlendirmeleri gerekmektedir. Bu durumda bir Exchange 5.5 kuruluşunda iki ters gereksinim birbiriyle çakışır. Bunlardan birincisi yönetim amaçları için daha büyük siteler tasarlamak istersiniz, diğeri de network yeterli bant genişliğine sahip olmadığı için mesaj yönlendirme ve directory replikasyonu zorlaşır.

B. ACTİVE DİRECTORY

Exchange 2000, Windows 2000’in Active Directory directory servisini kullanır. Böylece bir directory servisi her iki server tarafından da kullanılır.

Exchange 2000’de izinler Active Directory içinde nesne olarak tanımlanır. Exchange 5.5 içindeki bazı izinler, örneğin mailbox sahipliği ve Exchange yönetim hakları Windows NT hesapları ve grupları tanımlanarak yapılır. Diğer izinler Exchange mailbox ve distribution listelerini kullanır.

C. CLİENT DİRECTORY ACCESS

Exchange Server 2000’de clientlar Windows 2000 global katalog sunucularındaki directory’e erişirler. Exchange Server 5.5 ve daha önceki Exchange Server versiyonlarında ise clientlar mailbox server üzerindeki directory bilgisine erişirler.

Microsoft Outlook 2000 ve Outlook 98 Service Pack 2, global catalog serverlarına doğrudan erişirler. Önceki clientlar kendi mailbox serverlarına erişebilirler. Bu onları global kataloglara yönlendirir. Bu yönlendirme yeteneği Exchange 2000’in eski clientlara verdiği en önemli desteklerdendir.

D. YÖNETİMSEL GRUPLAR (ADMİNİSTRATİVE GROUPS)

Exchange 2000’de mesaj yönlendirmesine dayanmaksızın Serverlar yönetim gruplarına atanabilirler. Bu yöneticilere serverların yönetiminde büyük esneklik sağlar. Böylece serverların fiziksel yerinden bağımsız olarak serverların yönetiminde büyük esneklik sağlanır.

Bu durum için Windows 2000’in native modda olması gerekir. Exchange 2000 ve Exchange 5.5 mixed modda çalıştığı zaman yönetimsel gruplar Exchange 5.5 siteleriyle eşleşir ve serverlar yönlendirme grubunun içinde kendi yönetimsel gruplarının üyesi olmalıdır.

Mailboxlar Exchage organization içindeki mailbox storelarının içinde yer değiştirilebilir. Ancak mixed modda bu yer değiştirmeler aynı yönetimsel grupları içinde taşınmalıdır ve bir serverı diğer bir yönetimsel gruba taşımak mümkün değildir.

E. MESAJLARI YÖNLENDİRMEK

Exchange 2000 mesajların yönlendirilmesinde (message routing) birçok değişikliğe sahiptir:

-Serverlar Exchange siteleri yerine routing grupları olarak tasarlanırlar.

-Mesaj gönderimi için şimdi RPC (Remote Procedure Call) yerine SMTP (Simple Mail Transfer Protocol) kullanılır.

-Serverlar var olan connector durumu değiştirmek için bir link state algoritması kullanırlar.

-Site Connector yerine Routing Group connector kullanılmaktadır.

F. ROUTİNG GRUPLARI (YÖNLENDİRME GRUPLARI)

Bir Exchange 2000 routing grubu mailleri birbirine doğrudan gönderen bir dizi server anlamına gelir. Bir Exhange organization içinde birçok routing grubu vardır. Ancak her server yalnız bir routing grubuna ait olabilir. Routing gruplar administrative grupların içinde oluşurlar. Exchange 2000’in native modda iken bir server bir routing gruba yönetim grubuna ait olmadan da konabilir.

Serverlar full-time olarak tek bir gruba aitlerse yüksek bant genişliği bağlantısı varsa özel bir routing yapılandırmasına gereksinim duyulmaz. Routing gruplar açıkça tanımlanmadıkları sürece System Manager içinde görünmezler. Bunun yerine bağlantılar administrative grubunun altında yer alır.

G. SMTP

Exchange 2000 routing grubu içindeki serverlar mesajları biribiri arasında göndermek için SMTP kullanılar. Internet SMTP’nin düşük bant genişliği hızlarında bile mesajları göndermek için ideal olduğunu göstermiştir.

SMTP’ye dayanan bu iletişim TCP/IP network protokolünün kullanılmasına gereksinim duyulur. Ancak Active Directory istemcileri IPX ve NetBEUI kullanabilirler. Exchange tarafından kullanılan SMTP ve diğer protokoller IIS (Internet Information Server) tarafından sağlanır.

Exchange 2000 içindeki SMTP konnektörü IIS tarafından sağlanan SMTP servisini kullanır. SMTP konnektör daha önceki versiyondaki Internet Mail Servisi yerine geçmiştir. Eğer bunu routing gruplar arasında konnektör olarak kullanıyorsanız bu link state bilgisini diğer Exchange 2000 serverlar arasında paylaşır. Buna rağmen Routing Group konnektörü genellikle daha iyi bir seçimdir.

H. GELİŞTİRİLMİŞ VERİ DEPOLAMA

Microsoft Web Storage System her server üzerinde birden çok veritabanı saklamaya olanak sağlar. Bu özelliklerle Exchange 2000 doküman ve veri yönetimi konularına çözüm getirir.

Multiple Databases Per Server

Exchange’in eski versiyonlarında serverlar mailer için bir database, ve paylaştırılmış folderlar için de bir database’e sahiptiler. Exchange 2000 şimdi bir server üzerinde dört depolama grubuna sahiptir. Bu depolama grupları beş veritabanına sahiptir. Bu olanak birçok veritabanına ev sahipliği yapar ve çok sayıda yararları vardır:

Exchange’in eski versiyonlarında olduğu gibi veritabanlarının yedeği online olara alınabilir. Exchange 2000’de her veritabanının yedeği bağımsız olarak alınabilir. Ancak transaction log her depolama grubu için bir tanedir.

Exchange 5.5’te bir server üzerindeki birçok kullanıcı belli bir sure içinde geri yüklenebilir maksimum veritabanı boyutu ile sınırlıdır. Exchange 2000’de ise server boyutu hızlı biçimde büyüyebilir.

Depolama grupları farklı gereksinimlere hizmet etmek için yaratılabilirler. Örneğin bir depolama grubu NNTP tarafından sağlanan bilgiyi içerir, diğer depolama grubu ise mailbox depolarını içerir.

I. WEB DESTEĞİ

Eski versiyonlarla karşılaştırıldığında Exchange 2000 verilere daha gelişmiş bir Web erişimi sağlar. Microsoft Web Storage System içindeki her nesneye HTTP kullanarak erişilebilir. Örneğin http://servername/username/inbox ve http://servername/username/ calendar gibi URL’ler kullanılarak bu verilere erişilir.

Exchange 2000 için Outlook Web Access:

Exchange 2000, HTTP 1.1 desteği ile Web Distributed Authoring and Versioning (WebDAV) olarak adlandırılır. WebDAV uzak bir serverı bir dosya sistemi olara erişmeye olanak sağlar. Ayrıca Exchange 2000 Extensible Markup Language (XML) desteği de vardır.

J. GELİŞTİRİLMİŞ İŞ AKIŞI

Exchange 2000 içindeki CDO Workflow nesneleri iş akışı kütüphanesidir. Bu sayede dokümanların onaylanması, satın alma ve sipariş işlemleri yönetilebilir. CDO 3.0 ve Web Storage System olay modeliyle iş akışı sistemleri geliştirilerek şirketlere ticari işlemlerini yapması sağlanır.ş

K. OLE DB VE ADO DESTEĞİ

Web depolama sistemi içindeki öğelere OLEDB ve ADO ile erişilebilir. OLEDB ve ADO 2.5 arabirimleri sayesinde verilere erişilebilir. Exchange 2000 iki OLEDB provider’ına sahiptir: Outlook 2000 ve Office 2000. Uygulama geliştiriciler SQL Server verilerine erişir gibi Exhange verilerine erişebilirler.

L. IIS VE ASP BÜTÜNLEŞMESİ

Exchange 2000 yüksek performanslı Web uygulamaları geliştirilebilecek bir ortamdır. Web depolama sistemi için Exchange 2000 Web sitelerini ve iş akışı uygulamaların içerir. Kullanıcılar Outlook ya da tarayıcılar aracılığıyla verilere erişebilirler.

M. KONFERANS

Exchange 2000 veri konferans olanağı T.120 uyumlu istemciler (NetMeeting gibi) arasında iletişim sağlar. Bu olanak kullanıcıların görüşmesini, chat yapmasını ve multimedia bilgilerini paylaşmasını sağlar. Exchange 2000, üç alanda veri konferansı sağlar:

-Uygulama paylaşımı. Microsoft Excel gibi bir uygulamanın paylaşımı belgelerin konferans içinde birlikte yaratılmasını sağlar.

-Tartışma. Kullanıcıların metin ya da sesli olarak birbirleriyle iletişim kurmayı sağlar.

-Dosya transferi. İletişim içindeki diğer bir kullanıcıya bir dosya göndermeyi sağlar.

-Whiteboard olanakları. Kullanıcıların iletişim içinde çizim yapmalarını sağlar. Sanki bir tahta gibi ekranı kullanarak bir çok kullanıcıya tahta üzerine bir konuyu aktarmak gibi.

Exchange 2000 Conferencing Server, kurumsal alanda video ve ses konferansı için iyi bir teknolojiye sahiptir. Exchange 2000, Quality of Service ve IP temelli multicast için Windows 2000’in işbirliği özelliklerine erişir.

Exchange 2000 Conferencing Server’ın merkezi Conference Management Servisidir. Bu bileşen değişik konferans teknolojilerini uyumlaştırır. Conference Management Service ile zamanlanmış (scheduled) konferanslar takip edilir ve kişilerin konferansa katılmaları sağlanır.

III. UYGULAMA

Bu hafta uygulama yoktur. Exchange Server hakkında bilgi edinmeye çalışın. Kurumlarında Exchange Server ya da başka bir mesajlaşma sunucu yazılımı kullanan kişilere bu alanda ne yaptıklarını ve nasıl bir çözüme sahip olduklarını sorun.

IV. GÖZDEN GEÇİRME

1. Exchange Server’ın amaçları nedir? Bir şirket için Exchange Server ne yapabilir?

2. Exchange Server 2000 kurmak için hangi işletim sistemi gerekir?

3. Active Directory nedir? Exchange Server ile Active Directory’nin bir arada çalışmasının nedenleri nelerdir?

4. Exchange bir veritabanı mıdır?

5. Uygulama geliştirme açısından Exchange Server’ın özellikleri nelerdir?

6. SMTP nedir?

7.Public Folder nedir? Şirket içinde ortak bir alan olarak kullanılabilir mi?