DERS 2: BİLGİSAYAR DONANIMI
Ders sonunda
yapabilecekleriniz:
I. BİLGİSAYAR DONANIMI
Bu derste kişisel
bilgisayarların donanım özelliklerini ele alacağız. Bilgisayar donanımı,
bilgisayarı oluşturan fiziksel bileşenlerdir. Bu bileşenler birbiriyle uyumlu
olarak çalışarak bilgisayarın gücünü oluştururlar.
Bir bilgisayar sisteminde
yer alan donanımları (donanım bileşenlerini) şu şekilde sıralayabiliriz:
· Monitor (ekran)
· Sistem birimi (kasa olarak adlandırılır, içinde ana kart
ve diğer bileşenleri içerir)
· Ana kart (main board)
· İşlemci (CPU, mikro işlemci)
· Sabit disk (hard disk)
· Disket sürücü (floppy disk driver)
· CD-ROM sürücü
· Modem
· Klavye
· Fare (Mouse)
· Yazıcı (Printer)
· Ekran kartı, ses kartı, network kartı gibi ek bileşenler
(add-on)
II. BİLGİSAYARIN BİLEŞENLERİ
Bir diğer açıdan bilgisayar
donanımını oluşturan bileşenleri şu şekilde sınıflandırabiliriz:
· Giriş birimleri
· İşlem birimleri
· Çıkış birimleri
· Çevre birimleri
A. GİRİŞ BİRİMLERİ (INPUT
DEVICES)
Bilgisayarlara veri
girmekte kullanılan araçlardır. Klavye, fare, disket, hard disk (sabit disk),
joystick, tarayıcı (scanner), mikrofon, ekran (dokunmatik), CD, barkod okuyucu
vb.
NOT: Bu dokümanlar Faruk
Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla
bilgi için www.farukcubukcu.com adresine bakınız.
Klavye (keyboard):
Üzerinde harfler, sayılar,
işaretler ve bazı işlevleri bulunan tuşlar vardır.
Q Klavye ve F Klavye
(Türkçe) olmak üzere iki şekilde sınıflandırılabilir.
Klavye üzerinde harfler,
numaralar ve diğer özel tuşlar vardır.
Joystick:
Genellikle oyun oynamak
için kullanılır. Üzerinde bulunan tuşlarla çalıştırılarak bilgisayara komut
verilmesi sağlanır.
Fare (mouse):
Ekranda gözüken imleç
(işaret) yardımıyla komut girişi yapmaya yarar. Farenin çevre birimi olarak
kullanılmasıyla işaretleme, tıklama (click) ve sürükleme (drag) yapılarak
işlemler yaptırılır.
Temel fare işlemleri:
İşaretleme: Fare işaretiyle
bir şeyin üzerine gelmek.
Tıklama: Farenin sol tuşuna
bir kez basmak.
Çift Tıklama: Farenin sol
tuşuna kısa aralıklarla iki kez tıklanmasıdır.
Sürükleme: Farenin sol
tuşunu basılı tutarak imlecin yerinin değiştirilmesidir.
Sağ Tık: Farenin sağ tuşuna
bir kez basmak
Tarayıcı (Scanner):
Resim, grafik ve önceden
yazılmış yazıları bilgisayar ortamına aktarmakta kullanılır.
CD-ROM sürücü (Compact
Disk-Read Only Memory ):
Veri depolamak ve okumak
için kullanılan aygıt. CD-ROM'lar büyük kapasiteleri ve geniş kullanımıyla CD
kullanımı çok yaygındır. Programları yüklemek, verileri saklamak ve müzik
çalmak için yaygın olarak kullanılır.
NOT: Bu dokümanlar Faruk
Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Burada adı geçen ticari ünvanlar ve markalar
bilgi amaçlı kullanılmışlardır ve kendi imtiyazlarına sahiptirler. Bu
dokümanlar ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla bilgi için
www.farukcubukcu.com adresine bakınız.
CD-ROM sürücüler yalnızca
okuyucu olanlar ve hem okuyucu hem de yazıcı (CD-Writer) olanları da vardır.
Sık duyduğumuz CD kayıt işlemleri bu tür CD-ROM sürücüleri ile kaydedilebilir
CD’ler üzerine yapılır.
CD yazıcılar, CD üzerindeki
özel bir tabaka üzerine bilgileri kaydeder.
B. İŞLEM BİRİMLERİ
(PROCESSİNG UNİTS)
Bilgisayardaki ana işlem
birimi CPU ya da işlemci (microprocessor) olarak adlandırılan ana işlem birimidir.
Sonraki bölümde CPU geniş olarak yer almaktadır.
CPU dışında şu işlem
birimleri vardır:
İşlem Birimi İşlevi
motherboard Bir şase üzerinde bütün
bileşenleri birleştirir.
Chip Set Bir
dizi yonga (chip) ya da entegre devre (integrated circuit). Chip Set işlemci ve
diğer yongaları içeren önemli bir grup bileşendir.
Data bus ve Address bus CPU ile diğer bileşenler arasında veri
alışverişini sağlayan bileşenler.
Expansion Slot (Genişleme
Yuvaları) Ek aygıtların (çevre
birimlerinin) bilgisayara bağlanmasını sağlar.
Clock (saat) İşlemcinin hızını düzenler.
Memory (Bellek) İşlenecek bilgileri geçici olarak
saklar.
C. ÇIKIŞ BİRİMLERİ (OUTPUT
DEVİCES)
Bilgisayarda elde ettiğimiz
dosyaların çıkışlarını görmek için kullanılan birimlerdir. Ekran, yazıcı, vb.
Disket sürücü (disk driver,
floppy driver):
Hem giriş hem de çıkış
birimidir. Disket denilen manyetik ortama veri yazılabilen ve üzerindeki
verileri okuyabilen bir birimdir. Bir yüksek yoğunluklu (HD-High Density)
disket 1.44 MB bilgi saklar.
Ekran-Monitör:
Hem giriş hem de çıkış
birimi olarak kullanılır. Giriş ve çıkış birimlerinden gelen verilerin
sonuçlarının ekranda gözükmesini sağlar.
Ekranların boyutu, 14 inç,
15 inç, 17 inç, 20 ve 21 'dir. Genellikle ucuz olduğu için 14 inçlik ekranlar
kullanılmaktadır.
Sabit (Hard) Disk Sürücü:
Sabit disk sürücü,
bilgisayarın bilgi depolamak için kullandığı en temel birimdir. Sabit disk
kapalı kutu içinde bilgisayarın içinde bulunmaktadır. Sabit disk sürücü,
verileri bir dizi dönen manyetik diskler üzerinde saklarlar.
Sabit diskler bilgisayarın
ana kartına IDE (Integrated Drive Electronics), SCSI (Small Computer System
Interface- skazi diye okunur) ya da EIDE (Enhanced IDE, geliştirilmiş IDE) diye
adlandırılan arabirimlerle bağlanırlar.
D. ÇEVRE BİRİMLERİ
Çevre birimleri (peripheral
units, additional components, external devices) bilgisayar veri girişinde ve
çıkışında kullanılırlar. Genellikle yazıcı, modem gibi birimlere bu ad verilir.
Yazıcı (printer):
Sistemdeki verileri kağıt
üzerine yazdırmaya yarar. Değişik özelliklerde yazıcılar vardır. Bu ayrım
kullanılan teknoloji, hız vb. kriterlere göre yapılır.
Mürekkep püskürtmeli
yazıcı(ink jet): Dakikada 1-8 sayfa basabilir. Kartuş takılarak kullanılır. Lazer
yazıcılar (laser) daha hızlı ve daha gelişmiş çıktı verebilirler.
E. ÇEVRE BİRİMLERLE BAĞLANTI KONNEKTÖRLERİ
Çevre birimlere güç
aktarmak için molex konnektör kullanılır. Sabit diskler, CD-ROM, vb. birimlerde
bu konnektörler kullanılır. Ayrıca mini konnektör ise disket sürücü gibi
birimler için kullanılır.
Molex konnektörler 5 volt
sağlar ve sabit diskler için kullanılır.
Mini konnektörler ise 3.3
volt sağlar ve disket sürücüler için kullanılır.
NOT: Bu dokümanlar Faruk
Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Burada adı geçen ticari ünvanlar ve markalar
bilgi amaçlı kullanılmışlardır ve kendi imtiyazlarına sahiptirler. Bu
dokümanlar ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla bilgi için
www.farukcubukcu.com adresine bakınız.
III. BİLGİSAYARI OLUŞTURAN PARÇALAR
Bu kısımda da bilgisayarı
oluşturan parçaları tek tek ele alalım:
A. KASA
Kişisel bilgisayar bir kasa
(chase) görünümündedir. Kasa bilgisayarın sistem birimini oluşturur. Kasanın
dışında bir de ekran (monitör) birimi vardır. Kasa bilgisayarı oluşturan
parçaları monte edildiği bir yerdir, ayrıca onların çalışması için gerekli olan
elektriği üretir.
Farklı kasa türleri vardır:
Mini tower (kule)
Midi tower
High tower
Slim kasa : az yer kaplar.
Fakat teknik bakımları daha zordur.
ATX kasa : iyi havalandırma
olanağı vardır.
B. POWER SUPPLY
Kasa içinde yer alan bir
elemandır. Bilgisayara elektriğin verilmesini sağlar. Bir Power Supply (güç
birimi) birimi bilgisayara elektriğin girmesini sağlar. AC akımı çevirerek 3.3
ya da 5 voltluk doğru akım (DC) elde eder.
PC'ler için Power supply
birimlerinin değişik biçimleri ve boyutları vardır. Boyutlar önemlidir, çünkü
bilgisayarların değişik boyutta kasaları vardır. Örneğin ATX kasalar için ATX
power supply birimlerinin olması gibi.
Sistemin elektriğinin
açılması ve kapatılmasında BIOS ve İşletim sistemi de kullanılır. İşletim
sistemi kapandığında BIOS aracılığıyla sistemin elektriğini kesebilir.
Power Supply Konnektörleri
Güç birimlerinin ana karta
(motherboard) bağlanması için değişik konnektörler (connectors) kullanılır.
AT kasalarda ana kart
üzerindeki iki yuvaya P8 ve P9 dişi konnektörleri takılır.
ATX kasalarda ise tek bir
20 kabloyu konnektör kullanılır.
C. SABİT DİSK
Sabit disk, döner bir mil
üzerine sıralanmış ve genellikle metalden yapılmış diskler ve bunları okumakta
kullanılan okuma-yazma kafalarında oluşur. El değmeden ileri teknoloji ile
üretilir. Büyük miktarda verinin kalıcı olarak saklanmasını ve hızlı bir şekilde okunup yazılmasını
sağlar.
Bu tabakalardan her biri
aynı plaklarda olduğu gibi aynı dairesel olarak çizgilerden oluşmuştur. Bu
çizgilere iz (track) denir.
Sabit disklerin
kullanılabilmesi için bölümlenmesi (partition) ve bu bölümlerin de
formatlanması gerekir.
Bölümleme türleri:
Disk üzerinde kaç tane
primary bölüm ve diğer bölümlerden olacağı kullanılacak işletim sistemine göre
değişir. Örneğin yeni bir bilgisayara Windows 2000 kuruluşu yapılacaksa yorsa
Unpartitioned space (bölümlenmemiş alan) üzerinde istenilen büyüklükte bir ya
da daha çok partition yaratılır. Partition büyüklüğü KB olarak belirtilir. Yani
4 GB için 4000 yazmak gerekir.
İstenilen partition
yaratıldıktan sonra FAT ya da NTFS gibi bir dosya sistemiyle formatlanır.
NOT: Bu dokümanlar Faruk
Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Burada adı geçen ticari ünvanlar ve markalar
bilgi amaçlı kullanılmışlardır ve kendi imtiyazlarına sahiptirler. Bu
dokümanlar ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla bilgi için
www.farukcubukcu.com adresine bakınız.
1. PARTİTİON SEÇMEK
Daha önce belirttiğimiz
gibi disk üzerinde bir alanın işletim sistemi tarafından kullanılabilmesi için
sabit disk üzerinde bir partition (disk bölümü) yaratmak gerekir.
İşletim sistemlerinin
kurulumunda (install) yapılan ilk düzenlemelerden birisi de sabit diskin
düzenlenmesidir. Bu aşamada disk üzerinde partition (disk bölümü- boş disk
üzerinde, formatlamadan önce yaratılan bir alan) yaratılabilir. Aynı şekilde
mevcut partitionlar görülebilir, silinebilir ya da büyüklükleri yeniden
(silerek) değiştirilebilir.
Not: Yeni bilgisayar
kuruluşlarında kuruluş cd-rom sürücüsünden başlatılır ve disk üzerindeki
bölümleme Windows 2000/NT kuruluşu sırasında yapılabilir. Bununla birlikte bir
açılış disketi ile açılan bilgisayar FDISK programı kullanılarak ta disk
bölümleme işlemi yapılabilir. Genellikle Windows 98, Windows 95 ortamında bu
işlemler böyle yapılmaktaydı.
Windows 2000 mevcut bir
partition’a (disk bölümü) ya da kuruluş sırasında yaratacağınız bir partition’a
kurulabilir. Bu durumda Windows 2000, NTFS, FAT ve FAT32 olarak bilinen dosya
sistemlerini destekler. Diğer bir deyişle bu dosya sistemleriyle yaratılmış
partitionlara kurulabilir ya da bu dosya sistemleriyle formatlanmış
partitionlar yaratılabilir.
NOT: Bu dokümanlar Faruk
Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla
bilgi için www.farukcubukcu.com adresine bakınız.
NTFS
Windows 2000 için
geliştirilmiş bir dosya sistemi. Gelişmiş özelliklere sahip olan NTFS dosya
sistemi kurtarma, geniş disk alanını destekleme, uzun dosya adlarını destekleme
gibi özelliklere sahiptir.
NTFS dosya sisteminin
özellikleri şunlardır:
FAT
MS-DOS ile birlikte
kullanıma başlayan eski bir dosya sistemi. Kısıtlı bir disk alanının tek bir
partition olarak kullanılmasına izin verir (sadece 2 GB).
FAT32
FAT dosya sistemine göre
daha küçük cluster size kullanan FAT32 dosya sistemi daha etkin (performanslı)
kullanıma sahiptir.
Not: Windows 2000, Windows
95 ya da Windows 98’in desteklemiş olduğu maksimum 32 GB disk partition’ununda
daha fazlasını destekler. Eğer kuruluş sırasında 2GB’tan daha fazla olan bir
alanı FAT ile formatlamaya kalkarsanız Windows 2000 onu FAT32 dosya sistemi ile
formatlar.
NOT: Bu dokümanlar Faruk
Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla
bilgi için www.farukcubukcu.com adresine bakınız.
NTFS, FAT ve FAT32 Dosya
Sistemleri Arasında Seçim
Windows 2000 kurarken NTFS,
FAT ve FAT32 dosya sistemlerinden birisini kullanabilirsiniz. Önerilen dosya
sistemi NTFS’tir.
NTFS dosya sistemi FAT ve
FAT32 dosya sistemine göre daha güçlüdür. Windows 2000 yeni versiyon bir NTFS
dosya sistemine sahiptir. Yeni NTFS dosya sistemi Active Directory gibi birçok
yeni özelliklere sahiptir.
Windows 2000 kuruluşunda
NTFS, FAT ve FAT32 dosya sistemlerini seçebileceğiniz gibi eski mevcut dosya
sistemine dokunmadan (intact) da kurabilirsiniz. Ancak yeni dosya sistemine
geçecekseniz tercihiniz NTFS olarak yapmanızda yarar var. Bu işlem için mevcut
partition’u NFTS dosya sistem ile formatlamanız gerekir.
Bir FAT ya da FAT32
partition’u NTFS ile formatlamak mevcut bilgilerin silinmesi anlamına gelir.
Ancak fragmantasyon (bölünme) ve performans çevirmeye göre daha iyi olur.
Çevirmek (convert) işlemi mevcut bilgileri bozmadan dosya sistemini değiştirme
anlamına gelir. Çevirme işlemi kuruluşun ardından Convert.exe programı ile
yapılır. Bu durumda eski bilgilere bir şey olmaz.
FAT ya da FAT32 dosya
sistemini kullanabileceğiniz tek durum dual-boot olarak bilinen bilgisayarda
birden çok işletim sisteminin bulunmasıdır.
NOT: Daha fazla bilgi için
Windows 2000 kurslarına bakınız.
2. DİSK PERFORMANSI
Sabit disklerin hızını
(performansını) ölçmek işin belli kriterler vardır:
NOT: Bu dokümanlar Faruk
Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Burada adı geçen ticari ünvanlar ve markalar
bilgi amaçlı kullanılmışlardır ve kendi imtiyazlarına sahiptirler. Bu
dokümanlar ticari amaçlı olarak kullanılmaz. Daha fazla bilgi için
www.farukcubukcu.com adresine bakınız.
3. CLUSTER (KÜME)
Disk üzerindeki bir sektör üzerinde tanımlı minimum alan cluster denir. Cluster
büyüklüğü sabit disk ve işletim sistemine göre farklılık gösterir.
Örneğin FAT disk formatın
minimum cluster boyutu 2 KB, maksimum cluster boyutu ise 4 KB’dır. FAT32 disk
formatında ise bir cluster boyutu 32 KB’dır.
IV. GÖZDEN GEÇİRME
1. Partition ndeir?
2. Alacağınız bir sabit
diskin performansını nasıl öğrenirsiniz?
3. Bilgisayarı oluşturan
parçaları sayınız?