DERS 8: GENİŞLEME YUVALARI
Ders sonunda
yapabilecekleriniz:
-Genişleme
veri yollarını (expansion bus)
açıklamak.
I. GENİŞLEME VERİ YOLLARI
Genişleme yuvaları
(expansion buses ve expansion slots) bilgisayarın içindeki ana kartına değişik
aygıtları bağlamak için kullanılır. Genişleme veri
yolları (yuvalar) aygıtlarla bilgisayar arasında veri iletişimi
sağlar.
A. ISA (INDUSTRY STANDARD
ARCHİTECTURE)
1980'li yıllarda geliştirilen IBM PC için geliştirilmiş bir sistemdir. Ana kart
üzerindeki ISA yuvaları (slot)
network kartı, ekran kartı gibi aygıtların
bilgisayara bağlanmasını sağlar. Hızı ve kapasitesi nedeniyle günümüzde kullanılmamaktadır.
B. MCA (MİCRO CHANNEL
ARCHİTECTURE)
MCA, IBM tarafından geliştirilmiştir. MCA otomatik kuruluma olanak vermesine karşın, günümüzde artık kullanılmamaktadır.
C. EISA (Enhanced ISA)
EISA,
32-bit ve 8 MHz hızındadır.
D. PCI (Peripheral Component
Interconnect)
ISA'nın sınırlamalarını aşmış
yeni bir teknolojidir. 32-bir veri
iletişimini 33 MHz hızında yapar. Günümüzde yaygın olarak kullanılmaktadır.
E. AGP (Accelerated
PCI genellikle
network kartları, ses kartları ve SCSI adaptörleri için kullanılır. Özellikle grafik kartı için
AGP yuvası geliştirilmiştir.
F. USB (Universal Serial Bus)
USB yeni bir teknolojidir. Özellikle klavye,
fare gibi hemen takılan aygıtlar için geliştirilmiştir. 1.5
Mbps hızındadır.
II. GENİŞLEME YUVALARINI
YAPILANDIRMAK
Dış (external) aygıtlar sisteme takıldıklarında otomatik olarak çalışabilirler ya da I/O adresi,
IRQ ve DMA gibi bazı ayarların yapılması gerekir.
NOT: Bu dokümanlar
Faruk Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Ticari amaçlı olarak kullanılmaz.
Daha fazla bilgi için
www.farukcubukcu.com adresine bakınız.
A. I/O ADRESLERİ
I/O adresi aygıtın CPU tarafından bilinen adresidir. Böylece bu adreslere gönderilen komutlar bu aygıtı ilgilendirecektir.
Örnek:
3F8h-3FFh
adresi COM1 için kullanılır.
I/O adresleri otomatik olarak aygıtlara atanırlar. Özellikle Plug-and-Play sistemlerde bu işlemler mükemmel
şekilde yapılır. Bir aygıt içinde
manuel olarak
bir adres ayarlaması yapmak gerekirse o jumperlar, switchler ya da
yazılım kullanılarak yapılır.
NOT: Bu dokümanlar
Faruk Çubukçu tarafından hazırlanmıştır. Burada adı geçen ticari
ünvanlar ve markalar bilgi amaçlı kullanılmışlardır ve kendi imtiyazlarına
sahiptirler. Bu dokümanlar ticari amaçlı olarak kullanılmaz.
Daha fazla bilgi için
www.farukcubukcu.com adresine bakınız.
B. IRQ
I/O adresi iletişimi sağlar, ancak birden
çok aygıtın aynı anda bir
aygıtı kullanması durumunda ne olacak? İşte bir aygıtla iletişimi kontrolüne interruption denir ve IRQ olarak bilinen
değerlerle aygıt CPU tarafından kontrol edilir.
Tablo: IRQ değerleri.
IRQ İşlevi Değişiklik Durumu
IRQ 0 System Timer
IRQ 1 Keyboard Kontrolü
IRQ 2/9 Kullanılabilir Evet
IRQ 3 Com2, Com4 Genellikle
IRQ 4 Com1, Com3 Genellikle
IRQ 5 LPT2 Genellikle
IRQ 6 Disket sürücü
IRQ 7 LPT 1 Genellikle
IRQ 8 Clock
IRQ 10 Kullanılabilir Evet
IRQ 11 SCSI/Kullanılabilir Evet
IRQ 12 Kullanılabilir Evet
IRQ 13 Matematik işlemci
IRQ 14 Birincil
IDE Kontrol Birimi
IRQ 15 İkincil
IDE Kontrol Birimi Genellikle
IRQ ayarlarları da I/O adresleri gibi otomatik olarak düzenlenir. Manuel olarak ayarlamak gerektiğinde genellikle işletim sistemlerinin programları kullanılır.
C. DMA (DİRECT MEMORY
ACCESS)
CPU'nun çok
sayıda veriyi bileşenler arasında transfer etmesi gerekir. DMA yongasının amacı
veri taşımaktır. Örneğin RAM ile disket sürücü
arasında veri taşımak gibi.
Bütün aygıtlar veri transferinde DMA kullanmazlar. Ses kartları ve bası
SCSI kartlar kullanırlar. DMA kanalları da aynı IRQ değerleri gibi düzenlenirler.
DMA Kanal İşlevi
0 Kullanılabilir.
1 Kullanılabilir.
2 Disket sürücü kontrol
birimi.
3 Kullanılabilir.
4 Birinci DMA kontrol birimi.
5 İkinci ses kartı.
6 SCSI / Kullanılabilir.
7 Kullanılabilir.
DMA ve IRQ sistemleri aynı şekilde çalışırlar. Bilgisayar önce IRQ
çakışması varsa onu algılar. Eğer IRQ'de bir sorun yoksa o zaman DMA'yı
kullanır.
D. COM PORTLAR.
Seri ve paralel olarak adlandırılan adresler için yapılan düzenlemelere port
denir. Seri aygıtlar için COM portlar, paralel aygıtlar için de LPT portlar
vardır. Portların amacı kendisi takılan aygıtların kullanımını
kolaylaştırmaktır.
Port I/O Adresi IRQ
COM1 3F8 4
COM2 2F8 3
COM3 3E8 4
COM4 2E8 3
LPT1 378 7
LPT2 278 5
III. SORULAR
1. If two of non-PCI devices
try to use same I/O address?
Yanıt: Computer will lock up.
2. Under what condition you
install a modem using COM3.
Yanıt: If the first modem using
COM1,
3. What is the purpose of I/O addresses?
Yanıt: CPU uses the unique address
for communicating with devices.
4. What is the purpose of DMA chip?
Yanıt: To move data. It